ÇANKAYA ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA VE YAYINLAR ETİK KURULU YÖNERGESİ

 

Amaç

Madde 1- Bu Yönergenin amacı, Çankaya Üniversitesi mensupları ve akademik ve idari birimlerinin bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinde uygulanacak etik ilkelerini ve kuralları saptamak, Etik Kurulun oluşumunu, görevlerini ve etik kuralların uygulama esaslarını düzenlemektir.

 

Dayanak

Madde 2- Bu Yönerge 2547 Sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun senatonun, üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinin esasları hakkında karar alma görevini düzenleyen 14. Maddesi esas alınarak hazırlanmıştır.

 

Tanımlar

Madde 3– Bu yönergede geçen;

a) Üniversite: Çankaya Üniversitesi’ni,

b) Rektör: Çankaya Üniversitesi Rektörünü,

c) Senato: Çankaya Üniversitesi Senatosunu,

d) Etik Kurul, Kurul: Çankaya Üniversitesi Etik Kurulunu,

e) Genel Sekreterlik: Çankaya Üniversitesi Genel Sekreterliğini,

f) Üniversite Birimleri: Çankaya Üniversitesine bağlı enstitüleri, fakülteleri, yüksekokulları, araştırma ve uygulama merkezlerini, idari birimleri, sosyal, kültürel ve sportif merkezlerini ifade eder. 

 

Kapsam

Madde 4 – Bu Yönerge;

a) Üniversite mensuplarınca yapılan her türlü bilimsel araştırma ve çalışmalar, üniversite fonlarınca desteklenen ve üniversiteye bağlı birimlerde yürütülen bilimsel araştırma ve geliştirme projeleri, üniversite bünyesinde gerçekleştirilen bilimsel toplantı ve etkinlikler ile ilgili araştırma etiği konularını,

b) Çankaya Üniversitesi adresiyle yurtiçi ve yurtdışı dergilerde, her çeşit basın, görsel ve işitsel yayın organında yayınlanan ya da yayınlanmak üzere gönderilen tüm yayınlarla ilgili yayın etiği konularını kapsar. 

 

Üniversitenin Araştırma ve Yayın Etiğiyle İlgili İlkeleri

Madde 5- a) Çankaya Üniversitesi'nin bilim etiği anlayışının temelinde doğruluk, özeleştiri, nesnellik ve yansızlık, açıklık, bilimsel kuşkuculuk, eleştirel bakış, yeni kavramlara açık olmak, bilimsel araştırma disiplinini korumak, özgün ve yaratıcı düşünce gibi nitelik ve ilkeler yer alır. Çankaya Üniversitesi personeli, görevlerini yürütürken bu ilkelerle belirlenen etik davranış kurallarına uymakla yükümlüdürler.

b) Bilimsel araştırmalarda veriler, bilimsel yöntemlerle elde edilir. Bunların değerlendirilmesi, yorumu ve kuramsal sonuçların elde edilmesinde de bilimsel yöntemlerin dışına çıkılmaz ve sonuçlar saptırılamaz. Elde edilmemiş sonuçlar araştırma sonuçlarıymış gibi gösterilemez. Denek kullanılacak araştırmalarda, denekler olası riskler konusunda açık şekilde bilgilendirilir ve deneye katılım kararının etki ve baskı altında olmaksızın özgürce alınması ilkesine uyulur. Araştırmacılar ve yetkililer, yapılan bilimsel araştırma sonuçları ile ilgili olarak olası zararlı uygulamalar konusunda toplumu bilgilendirmek ve uyarmakla yükümlüdür.

c) Yayınlarda bilimsel araştırma sonuçları araştırmayı fiilen yapan ve yürütenlerin tümünün adlarıyla yayımlanır. Araştırmanın tasarlanması, planlanması, yürütülmesi ve yayına hazırlanması aşamalarında etkin katkıda bulunmamış kişilerin adları yazar isimleri arasına katılmaz. Yayınlarda intihal, verilerin çarpıtılması, olmayan veri ve sonuçların varmış gibi takdim edilmesi, yayın tekrarı, dilimleme yapılamaz. Bilimsel kurallara uygun kaynak gösterilir. Evrensel olarak tanınan bilim kuramları, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermeler dışında hiçbir yapıtın tümü veya bir bölümü izin alınmadan ve/veya asıl kaynak göstermeden çeviri veya özgün şekliyle yayımlanamaz. Bilimsel araştırma ve yayınlarda daha önce aynı konuda yapılmış benzer çalışmalara atıf yapılması ve yapılan araştırma ve yayının orijinal ve literatüre katkı sayılan yönünün belirtilmesi gerekir. Aşırmacılık, uydurmacılık, çarpıtma, yayın tekrarı, dilimleme, hayali yazarlık ve bilimsel ihmal gibi etik ihlallerinden kaçınılır.

d) Toplum ve insanlığa karşı sorumluluklarda; bilimsel ve sanatsal çalışmaların, düşünsel mülkiyet ve kullanım hakları saklı kalmak koşuluyla insanlığın ortak malı olması nedeniyle araştırma ve sanatsal çalışmaların içeriğinin toplum, insanlık yararını ilgilendiren hiçbir bölümü gizlenemez, değiştirilemez, çarpıtılamaz ve yasaklanamaz.

 

Etik Kurulun Görev ve Sorumlulukları

Madde 6– Çankaya Üniversitesi Etik  Kurulu;

a) Üniversitenin akademik ve idari birimlerinde bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerinde ortaya çıkabilecek etik sorunlarda, etik ilke ve kurallar doğrultusunda, yeterli ve inandırıcı kanıtlara dayalı değerlendirme yapar ve görüş bildirir; etiğe aykırılık anlamında bir değerlendirme ve görüş verebilmek için etik ihlalinin kasıt ve ağır ihmal sonucunda gerçekleşmiş olmasını esas alır,

b) Yeni ve yerleşmemiş yöntem ve teknolojilerin uygulanması gerektiğinde yeni ilke ve kurallar oluşturur,

c) Etik ilke ve kuralların uygulanma yöntemlerini belirler,

d) Üniversite bünyesinde ortaya çıkan etik sorunları değerlendirerek gerektiğinde uzman etik kurullar oluşturulması için Rektörlüğe öneride bulunur,

e) Hakkında değerlendirme yaptığı, karar aldığı ve görüş verdiği tüm etik konular ve sorunlarda gizlilik içinde çalışır ve ilgili tüm bilgi ve belgeleri saklı tutar.

 

Etik Kurulun Yapısı

Madde 7– a) Etik Kurul, Üniversite Senatosunun önerisiyle Rektör tarafından görevlendirilen dokuz üyeden oluşur. Üyeler kendi aralarından bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçer.

b)Etik Kurulu Üyelerinin görev süresi üç yıldır. Görev süresi biten üye yeniden görevlendirilebilir.

c) İzinsiz ve mazeretsiz olarak üst üste üç toplantıya katılmayan üyenin üyeliği düşer ve yerine aynı nitelikte yenisi seçilir. Kurul üyeliğinden çekilme ve üyeliğin düşmesi Rektör onayının ilgiliye tebliği ile yürürlüğe girer.

 

Etik Kurulun Çalışma Usul ve Esasları

Madde 8– a) Etik Kurulca incelenecek konular ve değerlendirilecek dosyalar için başvuru, Rektörlük Makamına yapılır, Genel Sekreterlik tarafından Etik Kurula sunulur.

b) Etik Kurul, dosyanın gönderilmesini takiben bir hafta içinde başkanın çağrısı üzerine ve belirleyeceği günde toplanır. Etik Kurul, başvuruları yalnızca etik ve deontolojik yönleriyle ele alır ve değerlendirir. İnceleme ölçütleri ve önerileri uluslararası sözleşme ve bildirgelere, yerleşik etik ilke ve kurallara dayanır. 

c) Hakkında etik ihlali başvurusu bulunan kişilere Etik Kurul önünde savunmalarını yapma hakkı tanınır; istemeleri halinde bu savunma yazılı da olabilir. Savunma hakkının kendilerine bildirildiği tarihten itibaren iki hafta içinde savunmada bulunmayan kişiler bu haklarından feragat etmiş sayılırlar. Bu durumda Etik Kurul eldeki diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak değerlendirme yapar ve görüş bildirir.

d) Etik Kurulun inceleme ve değerlendirmesine sunulan her dosya için başkan, üyelerin görüşleri doğrultusunda, üyeler arasından bir raportör görevlendirir. Etik Kurul, konu ile ilgili öğretim üyelerini ve uzmanları görüşlerine başvurmak üzere toplantılarına davet edebileceği gibi dosya içeriğine ve niteliğine göre ilgili öğretim üyelerinden veya uzmanlardan bir komisyon oluşturarak dosyanın incelenmesini ve görüşünü talep edebilir. Kurul, konu ile ilgili kişilerin yazılı ya da sözlü olarak bilgisine başvurabilir.

e) Etik Kurul değerlendirmelerini dosya üzerinden yapar. Her dosya Etik Kurulda tartışılarak karara bağlanır; tartışma sonucunda üye tam sayısının yarıdan bir fazlasıyla Kurul görüşüne esas olacak karar alınır. Alınan karar etik yargıların gerekçeleri ile birlikte rapor halinde düzenlenerek, toplantıya katılan üyelerin tamamı tarafından imzalanır. Karşı oy kullanan üyeler gerekçelerini rapora eklerler. Etik Kurulun kararı, ilgili dosyaya konu etik ihlali bakımından görüş ve öneri niteliğinde nihai etik görüşü ifade eder.

f) Etik Kurul, dosyanın Genel Sekreterlikçe gönderildiği tarihten itibaren en geç üç ay içersinde kararını içeren raporunu ve dosyayı Rektörlüğe sunulmak üzere Genel Sekreterliğe verir.

 

Etik Kurulun Sekreterya ve Arşiv İşleri

Madde 9- a) Etik Kurulun sekreterya işleri Genel Sekreterlikçe yürütülür. Etik Kurul, inceleme ve değerlendirmeleri sırasında başka kurum ve kuruluşlarla yapılması gereken yazışmaları Rektörlük aracılığıyla yapar.

b) Etik Kurula gönderilmiş tüm belgeler ve dosyalar ile inceleme ve değerlendirme sürecindeki tüm yazışmaların asılları, ilgili yönetmeliklerin öngördüğü sürece Genel Sekreterlik Etik Kurul arşivinde saklanır.

c) Etik Kurul kararı ilgililere Rektörlükçe bildirilir.

 

Yürürlük
Madde 10–
Bu Yönerge Çankaya Üniversitesi Senatosunca kabul edildiği tarihte yürürlüğe girer.

 

Yürütme
Madde 11–
Bu Yönerge, Çankaya Üniversitesi Rektörü tarafından yürütülür.